Proje Hakkında
İş sağlığı ve güvenliği kültürünün temel eğitim boyutu: eğitim sağlığı ve güvenliği.
"İlkokul 3. ve 4. Sınıf Öğrencileri için Bağlam Temelli REACT Stratejisine Dayalı Artırılmış Gerçeklik Destekli Eğitim Sağlığı ve Güvenliği Modülünün Geliştirilmesi ve Değerlendirilmesi" başlıklı ve 324K299 numaralı bu proje, TÜBİTAK ARDEB 1001 programı kapsamında desteklenmekte olup Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi ev sahipliğinde yürütülmektedir. 28.08.2025 itibarıyla faaliyete başlayan bu proje 24 ay süreyle desteklenmektedir.
Projenin gerekçesi
Tehlike ve riskli durumların oluşturduğu güvenlik kaygısı yaşam kalitesini, başarı ve performansı etkileyen, doğumla birlikte benliğimize kazınmış bir davranış biçimidir. Düzenli ve sürekli iş hayatı kavramının insan yaşamına dahil olması bazı risk ve tehlikeleri de beraberinde getirmiştir. Çalışma hayatı göz önünde bulundurulduğunda bu risk ve tehlikeler iş sağlığı ve güvenliği (İSG) kavramı ile açıklanmaktadır.
Her ne kadar iş sağlığı ve güvenliği kavramı yetişkin dünyasına ait bir olgu gibi görünse de, yetişkin bir birey olup çalışma hayatına başlamadan önce bireyler; bebeklik, çocukluk ve gençlik dönemlerinde ev ortamında, park, bahçe ve oyun alanlarında, dış ortamlarda, okul yolu ve okulun içerisinde zaman zaman farklı tehlikeler ve bu tehlikelere bağlı olarak birtakım riskler ile yüz yüze gelmektedir. Ancak çocukların, ileride çalışma hayatı boyunca karşılaşabilecekleri farklı türdeki riskleri tanıma ve bunlarla başa çıkabilmesi için bu tehlike ve risklerin farkında olması önem arz etmektedir.
Bireylerin riskleri tanıma ve bunlarla başa çıkabilmesi için gerekli bilgi ve beceriye sahip olması iş sağlığı ve güvenliği kültürü olarak tanımlanmaktadır. Avrupa'da İSG'ye bağlı riskler sonucunda her 100 bin kişi başına düşen ölüm oranının en fazla yaşandığı ülke Türkiye'dir. Bu durum, İSG'nin ulusal olarak dikkate alınması ve politikalar üretilmesi gerektiğine işaret etmektedir.
Bu araştırmada, İSG'nin temel eğitim boyutu eğitim sağlığı ve güvenliği (ESG) olarak ele alınmıştır. Eğitim sağlığı ve güvenliği kavramı, çocukların okul yolu, okul ve okul çevresinde her türlü riskli durumdan korunmasını ifade etmektedir.
Ne geliştiriliyor?
Bu bilgilerden hareketle araştırmada, ilkokul üçüncü ve dördüncü sınıf öğrencileri için bağlam temelli REACT stratejisine dayalı Artırılmış Gerçeklik (AG) destekli eğitim sağlığı ve güvenliği modülü (ESG-AG) geliştirilecektir. ESG-AG modülü ile öğrenciler, artırılmış gerçeklik uygulamalarını kullanarak hem sınıf içinde hem de sınıf dışında günlük hayatta karşılaşılması muhtemel sorunları deneyimleyerek çözüm yollarını keşfedecektir. Bu durum, öğrencileri okul ortamında risklerden korurken aynı zamanda gelecek yaşamlarında risklerle baş etmeleri için ESG kültürünün gelişimine katkı sağlayacaktır.
Projenin hedefleri
Hedefler
- Okullarda ESG uygulamalarına yönelik öğretmen görüşlerini belirlemek
- Okullarda ESG uygulamalarına yönelik İSG uzmanlarının görüşlerini belirlemek
- İlkokul öğrencilerinin ESG kültürünü geliştirmede işe koşulacak ESG-AG modülünün tasarım özelliklerini belirlemek
- ESG-AG modülünün ilkokul 3. ve 4. sınıf öğrencilerinin ESG akademik başarısına ve ESG kültür düzeyine etkisini incelemek
Araştırma soruları
- Okullarda ESG konusunda öğretmen görüşleri nelerdir?
- Okullarda ESG konusunda İSG uzmanlarının görüşleri nelerdir?
- ESG-AG modülünün tasarım özellikleri nelerdir?
- ESG-AG modülünün ilkokul 3. ve 4. sınıf öğrencilerinin (a) ESG akademik başarısı ve (b) ESG kültür düzeyi üzerinde anlamlı bir etkisi var mıdır?
Ele alınan risk alanları
Etkinlikler, okullarda en çok karşılaşılan ve karşılaşılması muhtemel riskler dikkate alınarak hazırlanmaktadır.
Yangın
Yangın tehlikesi, yangından korunma ve müdahale
Fiziksel riskler
Gürültü, aydınlatma, basınç, radyasyon, titreşim, termal konfor
Kimyasal riskler
Toz, duman, gaz ve benzeri maddelere maruz kalma
Biyolojik riskler
Mantar, virüs, bakteri ve hijyen koşulları
Doğal afetler
Deprem, sel, fırtına ve afetlerden korunma
Okul içi riskler
Sınıf, yemekhane, koridor gibi iç ortamlarda sağlık ve güvenlik
Okul dışı riskler
Okul yolu, oyun parkı, otopark ve bahçe güvenliği
Uyarıcı ve koruyucular
Tabela, işaret ve kişisel koruyucu donanımlar
Araştırma iki bölümden oluşmaktadır
1. Tasarım Tabanlı Araştırma
ESG-AG modülünün geliştirilmesi için analiz, tasarım ve geliştirme/iyileştirme adımları döngüsel olarak izlenir. Süreçte öğretmen ve İSG uzmanı görüşleri alınır, okulların teknolojik imkânları için fizibilite çalışması yapılır ve pilot uygulamalarla modüle son hâli verilir.
2. Deneysel Araştırma
Modülün hedef kitleye uygulanması ve etkililiğinin sınanması amacıyla tek gruplu ön test–son test deseni kullanılır. Deneysel uygulama 6 hafta sürer ve ilkokul 3. ile 4. sınıflardan toplam 60 öğrenci ile yürütülmesi planlanmaktadır.
Geliştirilen ölçme araçları
| Ölçme aracı | Amaç | Özellik |
|---|---|---|
| ESG Akademik Başarı Testi | Modülün ESG akademik başarısına etkisini belirlemek | Dört seçenekli çoktan seçmeli; madde güçlük ve ayırt edicilik analizleri, KR-20 güvenirlik katsayısı |
| ESG Kültürü Ölçeği | İlkokul öğrencilerinin ESG kültür düzeyini belirlemek | 3'lü Likert; açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi, Alpha ve Omega güvenirlik katsayıları |
| Öğretmen ve İSG Uzmanı Görüşme Formları | Okullardaki ESG risklerini ve ihtiyaçları belirlemek | Yarı yapılandırılmış; uzman ve hedef grup değerlendirmesiyle geliştirilir, içerik analizi ile çözümlenir |
| Sesli Düşün Protokolü | Pilot uygulamada öğrenci kullanım deneyimini belirlemek | Modül bileşenlerinin iyileştirilmesinde kullanılır |
Bu proje ile ilk kez
ESG eğitimi
Türkiye'de ilkokullarda ilk kez eğitim sağlığı ve güvenliği eğitimi verilecektir.
Öğretmen el kitabı
ESG'ye yönelik ilk öğretmen el kitabı hazırlanacak ve proje sonrasında öğretmenlerin kullanımına açılacaktır.
ESG kültürü ölçeği
Çocuklar için iş sağlığı ve güvenliği konularını içeren ilk ESG kültürü ölçeği geliştirilecektir.
AG ile ESG
İlkokul öğrencilerinin ESG başarısı ve kültürünün geliştirilmesinde ilk kez AG teknolojisi kullanılacaktır.
